Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί cookies και παρόμοιες τεχνολογίες.

Εάν δεν αλλάξετε τις ρυθμίσεις του προγράμματος περιήγησης, συμφωνείτε με αυτό. Ενημερωθείτε

Συμφωνώ

Κληρονομικό Δίκαιο - Διαφορά «τρόπου» και «κληροδοσίας» - Προσφυγή σε ερμηνεία διαθήκης – Αναιρετικός έλεγχος

 

 

 

 

 

 

 

Στην κληροδοσία παρέχεται ορισμένη ωφέλεια στον τετιμημένο ενώ στον τρόπο δεν υπάρχει κάποιος τετιμημένος ως δικαιούχος -  Μη έκπτωση ή περιορισμός του βεβαρημένου σε περίπτωση παραβίασης του τρόπου – Ανέλεγκτη αναιρετικά η κρίση του Δικαστηρίου για την ύπαρξη  κενού ή ασάφειας στη δήλωση του διαθέτη – Αντίθετα ελέγχεται (559 παρ.1) η παραβίαση του ερμηνευτικού κανόνα (173 ΑΚ) όταν το Δικαστήριο της ουσίας παρότι διαπίστωσε κενό ή ασάφεια στη διαθήκη δεν προσέφυγε σε ερμηνεία της.

        Από το συνδυασμό των διατάξεων των άρθρων 1714, 1715, 1967, 1995, 2011 και 2014 ΑΚ προκύπτει ότι κληροδοσία είναι η, με διάταξη της διαθήκης, παροχή σε κάποιον περιουσιακής ωφέλειας, χωρίς αυτός να είναι κληρονόμος, τρόπος δε είναι η υποχρέωση για κάποια παροχή, την οποία επιβάλλει ο διαθέτης σε κληρονόμο ή καταπιστευματοδόχο ή κληροδόχο, χωρίς όμως να δώσει σε άλλον δικαίωμα στην παροχή αυτή. Τρόπος και κληροδοσία μοιάζουν ως προς το ότι και στις δύο περιπτώσεις ο βεβαρημένος οφείλει να εκπληρώσει την υποχρέωση που του επιβάλλει ο διαθέτης της, διαφέρουν όμως ως προς το ότι στην μεν κληροδοσία παρέχεται ορισμένη ωφέλεια στον τετιμημένο και σχετική αγωγή, εμπράγματη ή ενοχική, προς εκπλήρωση αυτής, ενώ στον τρόπο δεν υπάρχει ορισμένος τετιμημένος ως δικαιούχος, αλλά, και αν κάποιος ευνοείται με τον τρόπο δεν έχει ο ίδιος αγωγή προς εκπλήρωση (ΑΠ 1812/2008 δημ. Νόμος, ΑΠ 440/1982 ΝοΒ 31 45, ΑΠ 624/70 ΝοΒ 19 31, Τ. Κ. Δίκ. έκδ. 1969 παρ. 329, Π. Κ.. Δίκ. έκδ. 1985 παρ. 26 και 28, Φ. Κ. Δίκ. Ειδ. Μέρ. έκδ. Γ σελ. 259). Σύμφωνα με τα ανωτέρω, στοιχεία της κληροδοσίας (ΑΚ 1714, 1967 επ.) είναι η παροχή περιουσιακής ωφέλειας με διάταξη τελευταίας βουλήσεως προς κάποιον ως τετιμημένο, ο οποίος να αποκτά δικαίωμα προς απαίτηση της παροχής από τον βεβαρημένο, ο οποίος μπορεί να είναι ο κληρονόμος, ο καταπιστευματοδόχος και ο κληροδόχος (ΑΚ 1967). Στοιχεία για την έννοια του τρόπου (ΑΚ 1715, 2011 επ.) είναι η υποχρέωση με διάταξη τελευταίας βουλήσεως στον κληρονόμο ή τον κληροδόχο με περιεχόμενο κάποια παροχή, χωρίς η επιβαλλόμενη αυτή υποχρέωση, κατά την θέληση του διαθέτη, όταν τάσσεται υπέρ κάποιου τρίτου, να προσπορίζει υπέρ αυτού και αντίστοιχο δικαίωμα, διότι αν ο διαθέτης θέλει ο τρίτος να αποκτά δικαίωμα επί της παροχής, δηλαδή να έχει αυτός δικαίωμα και να απαιτήσει την παροχή, δεν πρόκειται περί τρόπου, αλλά περί κληροδοσίας (Μ. Κ.. Δίκ. έκδ. 1965 παρ. 293 και 351). Επομένως, με τον τρόπο γενικά επιβάλλεται υποχρέωση σε βάρος προσώπου που έχει τιμηθεί στην διαθήκη, η οποία έχει ενοχική μόνο ενέργεια, δηλαδή μπορεί να εξαναγκασθεί η εκπλήρωση του τρόπου μόνο από τα δικαιούμενα προς τούτο κατά το άρθρο 2014 εδ. α ΑΚ πρόσωπα, (εκτελεστής διαθήκης, κληρονόμος, συγκληρονόμος ή ωφελούμενος από την έκπτωση του βεβαρημένου), όχι δε και από τον ίδιο τον ωφελούμενο από αυτόν, χωρίς να επέρχεται κατ` αρχήν, σε περίπτωση παραβιάσεώς του, έκπτωση ή περιορισμός του βεβαρημένου ως προς το κληρονομικό του δικαίωμα ή τα καταλειφθέντα σ' αυτόν εμπράγματα δικαιώματα (Γ. Α. Κ. Γ. - Σ. Εισαγ. Παρατ. στα άρθρα 2011 -2016, αριθ. 1 και 4, Β. Κ.. Δίκ. έκδ. 1975 παρ. 118).

       Κατά τη διάταξη του άρθρου 559 αριθμός 1 ΚΠολΔ, λόγος αναίρεσης ιδρύεται αν παραβιάστηκε κανόνας του ουσιαστικού δικαίου, ο οποίος παραβιάζεται αν δεν εφαρμόσθηκε, ενώ συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις εφαρμογής του ή αν εφαρμόσθηκε, ενώ δεν έπρεπε, καθώς και αν το δικαστήριο προσέδωσε στον εφαρμοστέο κανόνα δικαίου έννοια διαφορετική από την αληθινή, η δε παραβίαση εκδηλώνεται είτε με ψευδή ερμηνεία, είτε με κακή εφαρμογή, δηλαδή με εσφαλμένη υπαγωγή. Επίσης, κατά την έννοια της διάταξης του αριθμού 19 του ίδιου άρθρου, ο λόγος αναίρεσης για έλλειψη νόμιμης βάσης της απόφασης ιδρύεται όταν από το αιτιολογικό της, που συνιστά την ελάσσονα πρόταση του δικανικού συλλογισμού, δεν προκύπτουν κατά τρόπο πλήρη, σαφή και χωρίς αντιφάσεις, τα πραγματικά περιστατικά, τα οποία, σύμφωνα με το νόμο, είναι αναγκαία για την κρίση στη συγκεκριμένη περίπτωση, αν συντρέχουν οι όροι της διάταξης που εφαρμόσθηκε ή ότι δεν συντρέχουν οι όροι εφαρμογής της (ΟλΑΠ 2/2019, ΟλΑΠ 8/2018, ΑΠ 272/2020, ΑΠ 5/2020). Περαιτέρω, από τις διατάξεις των άρθρων 173 και 1781 επ. ΑΚ προκύπτει ότι κατά την ερμηνεία της διαθήκης αναζητείται μόνο η αληθινή βούληση του διαθέτη, χωρίς προσήλωση στις λέξεις και δεν έχουν εφαρμογή τα κριτήρια του άρθρου 200 ΑΚ, αφού αυτά αναφέρονται όχι σε μονομερείς δικαιοπραξίες, αλλά σε συμβάσεις. Σκοπός είναι δηλαδή, η ανεύρεση της υποκειμενικής άποψης του διαθέτη, χωρίς να ερευνάται η αντικειμενική έννοια, υπό την οποία θα αντιλαμβάνονταν τη βούλησή του οι τρίτοι, κατά τη συναλλακτική καλή πίστη. Προσφυγή σε ερμηνεία διαθήκης συγχωρείται μόνο εάν το δικαστήριο της ουσίας διαπιστώσει, έστω και εμμέσως, κενό ή ασάφεια στο περιεχόμενο της διαθήκης. Τόσο η κρίση του δικαστηρίου για την ύπαρξη κενού ή ασάφειας στη δήλωση του διαθέτη, όσο και η μετά την διαπίστωση αυτή κρίση για την αληθινή βούληση του διαθέτη, ως κρίσεις αναγόμενες σε εκτίμηση πραγματικών γεγονότων, δεν υπόκεινται σύμφωνα με το άρθρο 561 παρ. 1 ΚΠολΔ στον έλεγχο του Αρείου Πάγου. Αντίθετα ιδρύεται ο προβλεπόμενος από το άρθρο 559 αριθμός 1 ΚΠολΔ λόγος αναίρεσης για παραβίαση των ανωτέρω ερμηνευτικών κανόνων, όταν το δικαστήριο της ουσίας, παρότι αμέσως ή εμμέσως διαπίστωσε κενό ή ασάφεια στη διαθήκη δεν προσέφυγε σε ερμηνεία της, δεν αναζήτησε δηλαδή, ακόμη και λαμβάνοντας στοιχεία εκτός της διαθήκης, την αληθινή βούληση του διαθέτη, κατά την υποκειμενική αυτού άποψη, αλλά ερμήνευσε τη βούληση αυτού, όπως αντικειμενικά, κατά την συναλλακτική καλή πίστη την εκλαμβάνουν οι τρίτοι. Οι ως άνω ερμηνευτικοί κανόνες παραβιάζονται εκ πλαγίου, όταν, παρά το ότι διαπιστώθηκε η ανάγκη ερμηνείας, κενό, δηλαδή, ή ασάφεια της δήλωσης βουλήσεως που περιέχεται στη διαθήκη, οι εν λόγω διατάξεις εφαρμόσθηκαν κατά τρόπο που καθιστά ανέφικτο τον αναιρετικό έλεγχο για την ορθή εφαρμογή τους, όπως όταν δεν εκτίθενται στην απόφαση με σαφήνεια και πληρότητα όλα τα πραγματικά περιστατικά που αποδείχθηκαν για το σκοπό εξεύρεσης της αληθινής βούλησης του διαθέτη (ΑΠ 896/2022, ΑΠ 233/2020, ΑΠ 683/2016, ΑΠ 105/2013).

29 Ιουλίου 2026

Παναγιώτης  Σταμ.  Γουνελάς
Δικηγόρος στον Άρειο Πάγο  &
Πτυχ. Οικονομικών Επιστημών Ε.Κ.Π.Α

 

- Δημοκρίτου 18  &  Σκουφά   Αθήνα  106 73

- Λεωφ. Βασιλέως Γεωργίου Β' 65-67
Πειραιάς  185 34

Τηλέφωνο επικοινωνίας

210 4170488

email: gounelaslawoffice@gmail.com

 

 

 

 

Copyright © Π.Γουνελάς & Συνεργάτες All Rights Reserved. Designed by EzStore.gr