Αλλαγή επωνύμου - Λόγοι που στηρίζουν τη μεταβολή - Διαδικασία - Δικαιολογητικά - Νομική Βάση - Ιεραρχική Προσφυγή - Αίτηση ακύρωσης στο ΣΤΕ

Ι. Το επώνυμο αποτελεί βασικό στοιχείο της προσωπικότητας μας, καθώς μας συνοδεύει και πολλές φορές ακόμα και μας χαρακτηρίζει σε όλη την διάρκεια της ζωή μας.  Είναι επιτρεπτή η αλλαγή του και ποια η απαιτούμενη διαδικασία; Η διαδικασία αφορά στην αλλαγή επωνύμου, κατά την οποία ένα πρόσωπο ζητά να λάβει νέο επώνυμο, διαφορετικό από το επώνυμο του πατέρα ή της μητέρας, ή και των δύο, εφόσον συντρέχουν συγκεκριμένοι και σοβαροί λόγοι, ικανοί να δικαιολογήσουν τη μεταβολή του. Στην αίτηση για την αλλαγή του επωνύμου θα πρέπει να περιγράφονται αναλυτικά οι λόγοι που να δικαιολογούν την μεταβολή αυτή. Η μεταβολή του επωνύμου εφαρμόζεται σε εξαιρετικές περιπτώσεις κατά τις οποίες προβάλλονται σοβαροί λόγοι. Στην υπ. αριθμ Φ131360/22379/13 Εγκύκλιο του Υπουργείου Εσωτερικών προβλέπονται ενδεικτικά ορισμένοι “σοβαροί λόγοι”, δυνάμει των οποίων είναι επιτρεπτή η αλλαγή επωνύμου. Ως σοβαροί λόγοι εννοούνται κατ΄ αρχήν μόνο τα προβλήματα, τα οποία δημιουργούνται από επώνυμα: α) κακόηχα β) προκαλούντα τη θυμηδία ή την περιφρόνηση, γ) δυσχερή στην προφορά ή ξενικά, δ) κακής φήμης συνεπεία πράξεων άλλου προσώπου, ε) αντίθετα προς τις αντιλήψεις της κοινωνίας περί ηθικής.  Δυνάμει του άρθρο 94 παρ. 6 του ν. 3852/2010, η αρμοδιότητα για την έκδοση των σχετικών με την πρόσληψη και αλλαγή επωνύμου πράξεων μεταφέρθηκε στα όργανα των οικείων Δήμων. Για την αλλαγή του επωνύμου απαιτείται να ακολουθηθεί μια ιδιαιτέρως τυπική και αυστηρή διαδικασία, η οποία συνοψίζεται στα κατωτέρω βήματα:  1. Ο ενδιαφερόμενος καταθέτει την αίτηση ενώπιον του αρμόδιου Δήμου στην οποία πρέπει να ορίζεται λεπτομερώς ο σκοπός για τον οποίο επιδιώκεται η μεταβολή και να δηλώνεται το επώνυμο του οποίου ζητείται η πρόσληψη. Στην ίδια αίτηση επισυνάπτονται τα απαιτούμενα έγγραφα.  2. Ακολουθεί η δημοσίευση περίληψης της αίτησης αλλαγής επωνύμου σε μία εφημερίδα από αυτές που εκδίδονται στην πρωτεύουσα ή την περιφέρεια του νομού, ή γειτονικού νομού του Δήμου που έχει κατατεθεί η αίτηση.  3. Μεσολαβεί το χρονικό διάστημα των δεκαπέντε (15) ημερών από τη δημοσίευση στην εφημερίδα, εντός του οποίου μπορεί οποιοσδήποτε έχει έννομο συμφέρον να υποβάλει στο Δήμαρχο τις αντιρρήσεις του, εκθέτοντας τους σχετικούς λόγους.   4. Έπειτα από την πάροδο της προθεσμίας των δεκαπέντε (15) ημερών, ο Δήμαρχος εκδίδει αιτιολογημένη απόφαση με την οποία αποδέχεται ή απορρίπτει το αίτημα του ενδιαφερόμενου για την αλλαγή του επωνύμου του. Η απόφαση του Δημάρχου με την οποία αποδέχεται τη ζητηθείσα αλλαγή επωνύμου, κοινοποιείται στις αρχές που τηρούν δημοτολόγιο και μητρώο αρρένων, στο γραφείο ποινικού μητρώου του οικείου Πρωτοδικείου, στην Εισαγγελία και στις Αστυνομικές Αρχές του τόπου γεννήσεως και κατοικίας του ενδιαφερομένου και στον ενδιαφερόμενο για να την προσκομίσει στην Αστυνομική Αρχή του τόπου της κατοικίας του, κατά την έκδοση νέου δελτίου ταυτότητας.

ΔΙΚΑΙΟΛΟΓΗΤΙΚΑ:

1. Αίτηση του ενδιαφερόμενου ή των γονέων του (ή του γονέα) που ασκούν τη γονική μέριμνα ή του επιτρόπου, επαρκώς αιτιολογημένη, στην οποία να αναγράφεται το ονοματεπώνυμο, ονοματεπώνυμο γονέων, διεύθυνση κατοικίας (πόλη, οδός, αριθμός, ταχ. κώδικας), έτος και τόπος γέννησης, επάγγελμα, αριθμός αστυνομικής ταυτότητας και τόπος έκδοσής της. Στην αίτηση να ορίζεται λεπτομερώς ο σκοπός και οι λόγοι της επιδιωκόμενης μεταβολής, καθώς και το επώνυμο που επιθυμεί να λάβει ο ενδιαφερόμενος. Η αίτηση απευθύνεται στο Δήμαρχο του Δήμου στον οποίο είναι εγγεγραμμένος ή υπάγεται ο αιτούμενος.
2. Πιστοποιητικό εγγραφής του ενδιαφερόμενου στο μητρώο αρρένων ή το δημοτολόγιο (από το οποίο να προκύπτει ο τόπος, το έτος γέννησης και η οικογενειακή του κατάσταση).
3. Βεβαίωση του Εισαγγελέα Πλημμελειοδικών από την οποία να φαίνεται ότι ο ενδιαφερόμενος δεν διώκεται για αξιόποινη πράξη. Εκδίδεται από το Πρωτοδικείο της περιφέρειας της μόνιμης εγκατάστασής του.
4. Αντίγραφο ποινικού μητρώου (εκδίδεται από την Εισαγγελία Πρωτοδικών, στην περιφέρεια της οποίας γεννήθηκε ο αιτών, και αν ο αιτών γεννήθηκε στο εξωτερικό, από το Υπουργείο Δικαιοσύνης).
5. Προκειμένου για άνδρες, πιστοποιητικό στρατολογικής κατάστασης Τύπου Β΄(από το στρατολογικό γραφείο).
6. Γραμμάτιο κατάθεσης από οποιαδήποτε Δ.Ο.Υ. του τέλους αλλαγής επωνύμου 15 ευρώ.
7. Επικυρωμένο αντίγραφο αστυνομικής ταυτότητας.

Νομική Βάση:

ΙΙ. Ο Αστικός Κώδικας ορίζει στο άρθρο 1505 ότι «Οι γονείς υποχρεούνται να έχουν προσδιορίσει το επώνυμο των τέκνων τους με κοινή αμετάκλητη δήλωσή τους. Η δήλωση γίνεται πριν από το γάμο, είτε σε συμβολαιογράφο, είτε στον λειτουργό, ενώπιον του οποίου  θα τελεσθεί ο γάμος… Το οριζόμενο επώνυμο κοινό για όλα τα τέκνα, μπορεί να είναι είτε το επώνυμο του ενός από τους γονείς είτε συνδυασμός των επωνύμων τους … Αν οι γονείς παραλείψουν να δηλώσουν το επώνυμο των τέκνων τους, σύμφωνα με τους όρους των προηγουμένων παραγράφων, τα τέκνα έχουν για επώνυμο το επώνυμο του πατέρα τους».

IΙI. Περαιτέρω, στο άρθρο μόνο του ν.δ. 2573/1953 (Α' 241), όπως αντικαταστάθηκε με την παρ. 9 του άρθρου 9 του ν. 2307/1995 (Α' 113), ορίζεται ότι «1. Η πρόσληψη και η αλλαγή επωνύμου ... γίνεται με απόφαση του Νομάρχη. ... 2. ... 3. Με αποφάσεις του Υπουργού Εσωτερικών, που δημοσιεύονται στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως, μπορούν να καθορίζονται λεπτομέρειες για τις προϋποθέσεις και τον τρόπο πρόσληψης και αλλαγής επωνύμου ...». Στο δε σχετικό με την αλλαγή επωνύμου Κεφάλαιο Γ' της - εκδοθείσης κατ' εξουσιοδότηση της ως άνω διατάξεως - υπ' αριθ. Φ. 42301/12167/28.6.1995 αποφάσεως του Υφυπουργού Εσωτερικών (ΦΕΚ Β’ 608), ορίζονται τα εξής: «1. Για την αλλαγή επωνύμου υποβάλλεται στο νομάρχη αίτηση του ενδιαφερομένου ... στην οποία πρέπει να ορίζεται λεπτομερώς ο σκοπός για τον οποίο επιδιώκεται η μεταβολή και να δηλώνεται το επώνυμο του οποίου ζητείται η πρόσληψη. Η αίτηση αυτή απευθύνεται στο νομάρχη, στην περιφέρεια του οποίου υπάγεται ο δήμος ή η κοινότητα, στο μητρώο αρρένων ή το δημοτολόγιο του οποίου είναι γραμμένος ο ενδιαφερόμενος. ... 2. Ο νομάρχης παραγγέλλει, με δαπάνη του ενδιαφερομένου, τη δημοσίευση περίληψης της αίτησης αλλαγής επωνύμου σε μία εφημερίδα από αυτές που εκδίδονται στην πρωτεύουσα ή την περιφέρεια του νομού, ή γειτονικού νομού. Η περίληψη πρέπει να περιέχει ακριβή σημείωση περί του ονόματος, επαγγέλματος, τόπου και έτους γέννησης και κατοικίας του ενδιαφερομένου, περί του επωνύμου, η απόκτηση του οποίου επιδιώκεται, ως και πρόσκληση σε κάθε αντιτιθέμενο στη ζητούμενη αλλαγή, όπως μέσα σε δεκαπέντε (15) ημέρες από της δημοσιεύσεως, υποβάλει στο Νομάρχη τις αντιρρήσεις του. 3. Μετά την πάροδο της προθεσμίας των δεκαπέντε (15) ημερών, ο νομάρχης εκδίδει αιτιολογημένη απόφαση με την οποία αποδέχεται ή απορρίπτει την αίτηση. Με την ίδια απόφαση, ο νομάρχης αποφαίνεται συγχρόνως και επί των αντιρρήσεων που τυχόν έχουν υποβληθεί κατά της ζητούμενης αλλαγής. Η απόφαση του νομάρχη με την οποία αποδέχεται τη ζητηθείσα αλλαγή επωνύμου, κοινοποιείται στις αρχές που τηρούν δημοτολόγιο και μητρώο αρρένων, στο γραφείο ποινικού μητρώου του οικείου Πρωτοδικείου, στην Εισαγγελία και Αστυνομικές Αρχές του τόπου κατοικίας του ενδιαφερομένου και στον ενδιαφερόμενο για να την προσκομίσει στην Αστυνομική Αρχή του τόπου της κατοικίας του, κατά την έκδοση δελτίου ταυτότητας. 4. ...». Ήδη η ως άνω αρμοδιότητα ασκείται με απόφαση του Δημάρχου, σύμφωνα με την περ. 26 της παρ. II του άρθρου 75 του κυρωθέντος με το άρθρο πρώτο του ν.3463/2006 (A' 114) Κώδικα Δήμων και Κοινοτήτων, όπως η περίπτωση αυτή προστέθηκε με την παρ. 6 του άρθρου 94 του ν. 3852/2010 (Α' 87).

ΙV. Στο άρθρο 34 με τίτλο "Μεταβολή επωνύμου" του ν. 4674/2020 (Α' 53/11.3.2020), ορίζεται ότι " Η διάταξη του άρθρου 1505 του Αστικού Κώδικα δεν εμποδίζει τη μεταβολή του επωνύμου του τέκνου κατ' εφαρμογή της διοικητικής διαδικασίας που προβλέπεται στο ν.δ. 2573/1953 (Α' 241), εφόσον συντρέχουν σοβαροί επιγενόμενοι λόγοι που δικαιολογούν τη μεταβολή αυτή". Όπως εξάλλου εκτίθεται στην εισηγητική έκθεση του ανωτέρω νόμου, αναφορικά με τη θέσπιση της προαναφερόμενης διάταξης, "αποτυπώνεται και νομοθετικά η δυνατότητα της διοικητικής μεταβολής του επωνύμου του τέκνου κατ' εφαρμογή της περιγραφόμενης στον ειδικό διοικητικό νόμο (ν.δ. 2573/1953), όπως έχει τροποποιηθεί και ισχύει, διαδικασίας, εφόσον συντρέχουν επιγενόμενοι λόγοι που δικαιολογούν τη μεταβολή αυτή. Η εν λόγω νομοθετική παρέμβαση κρίθηκε επιβεβλημένη λόγω της σφοδρής αντίστασης της Διοίκησης να εφαρμόσει τις προρρηθείσες διατάξεις..."

V. Όπως έχει κριθεί (ΣτΕ 962/2011 7μ., 1852/2016, 3166/2017, 337, 1913/2019, 2087/2020 607/2021 κ.ά.), από τις παρατεθείσες στην προηγούμενη παράγραφο διατάξεις προκύπτει ότι το επώνυμο αποτελεί μεν στοιχείο της προσωπικότητας του ατόμου, πλην η πρόσκτηση ή η αλλαγή του δεν απόκειται στην ιδιωτική βούληση, αλλά ενδιαφέρει τη δημόσια τάξη, ως θέμα συναπτόμενο με την ασφάλεια των συναλλαγών και των εννόμων εν γένει σχέσεων δημοσίου ή ιδιωτικού δικαίου του ατόμου, χωρεί δε καταρχήν διά της διοικητικής οδού. Το αρμόδιο διοικητικό όργανο οφείλει σε κάθε περίπτωση, προπαντός, να εκτιμά τους λόγους που επικαλείται ο αϊτών τη μεταβολή του επωνύμου του και να αποφαίνεται ενόψει της σοβαρότητας των λόγων αυτών, εάν ενδείκνυται ή όχι να εγκριθεί η ζητούμενη μεταβολή, αιτιολογώντας ειδικά, από την άποψη αυτή, την απόφασή του. Εξάλλου, ο κατά τις διατάξεις του άρθρου 1505 του Αστικού Κώδικα προσδιορισμός του επωνύμου του τέκνου, είτε δια κοινής δήλωσης των γονέων είτε εκ του νόμου, λόγω παράλειψης δήλωσης των γονέων, δεν αποκλείει τη μεταβολή του επωνύμου του τέκνου, με την αντικατάσταση του αρχικού επωνύμου με το επώνυμο του άλλου γονέα ή με την προσθήκη του επωνύμου και του άλλου γονέα, μετά από αίτηση του ίδιου του τέκνου ή, εφόσον είναι ανήλικο, των γονέων του ως ασκούντων τη γονική μέριμνα και εκπροσωπούντων αυτό, σύμφωνα με τη διαδικασία και υπό τις προϋποθέσεις της ως άνω διάταξης του άρθρου μόνου του ν.δ. 2573/1953, εφόσον, δηλαδή, συντρέχουν σοβαροί λόγοι, οι οποίοι δικαιολογούν, κατά την αιτιολογημένη κρίση του αρμοδίου οργάνου, την αιτουμένη μεταβολή. Η ερμηνεία αυτή επιβάλλεται ενόψει της κατοχύρωσης, με το άρθρο 5 παρ.1 του Συντάγματος, του δικαιώματος της ελεύθερης ανάπτυξης της προσωπικότητας (βλ. ΣτΕ 3935/2007, 2027/2015, 2590/2015, 1794/2016, 1852/2016). Εξάλλου, η διάταξη του άρθρου 34 ν. 4674/2020 ρητώς ήδη επιτρέπει ν’ ασκηθεί η διακριτική ευχέρεια του αρμοδίου οργάνου και προς την κατεύθυνση αυτήν (με το περιεχόμενο, δηλ. που και οι αιτούντες είχαν ζητήσει), εφόσον συντρέχουν σοβαροί επιγενόμενοι λόγοι που να δικαιολογούν την μεταβολή του επωνύμου (ΣτΕ 1435/2022).

VI. Τέλος, η διάταξη του άρθρου 34 ν. 4674/2020 ρητώς ήδη επιτρέπει ν' ασκηθεί η διακριτική ευχέρεια του αρμοδίου οργάνου και προς την κατεύθυνση αυτήν, ενώ το τέκνο έχει τη δυνατότητα να ζητήσει την μεταβολή του επωνύμου του, κατά τις διατάξεις του ν.δ. 2573/1953, εφόσον συντρέχουν σοβαροί επιγενόμενοι λόγοι που να το δικαιολογούν (ΣτΕ 2227/2023, ΣΤΕ Α679/2023, ΣΤΕ 1852/2016) και  την  απόκτηση  νέου  επωνύμου,  διαφορετικού  του  πατρικού  ή  μητρικού (ΣΤΕ 1852/2016).

Κατά της απόφασης που απορρίπτει την αίτηση για αλλαγή του επωνύμου χωρεί ιεραρχική προσφυγή ενώπιον του Γενικού Γραμματέα της Περιφέρειας και κατόπιν Αίτηση Ακύρωσης ενώπιον του Συμβουλίου της  Επικρατείας.

17  Ιουνίου 2024

Παναγιώτης  Στ.  Γουνελάς
Δικηγόρος στον Άρειο Πάγο   &
Πτυχ. Οικονομικών Επιστημών Ε.Κ.Π.Α